Luc Sala   27 mei 2021 

De Corona-crisis zal niet snel vergeten worden. We hebben allemaal onze eigen herinneringen aan de crisis, aan de lockdowns, aan de mensen die we verloren hebben, aan de ellende en misschien ook de leuke dingen uit die periode. Er komen ongetwijfeld hele reeksen boeken, fotoboeken en video’s over hoe het was of hoe we het ervaren hebben. Het zal niet vergeten worden, daarvoor was en is het te heftig, te onverwacht, te veel een ervaring die er in heeft gehakt. Veel mensen zullen er een trauma aan overhouden, misschien nog jaren geteisterd worden door wat zich heeft vastgezet in ons geheugen en in ons lijf en slapeloze nachten, depressieve gevoelens en andere klachten blijven houden. 

In onze herinneringen gaan we ook de dingen mooier maken, of juist slechter, dingen aanvullen en opleuken; zo werkt de menselijke geest nu eenmaal. We zijn door fases gegaan. Na paniek, ongeloof en ontkenning werden we kwaad of angstig, zochten naar zondebokken maar gingen geleidelijk aan de situatie ook aanvaarden, het maar uitzingen, accepteren dat het nu eenmaal zo en niet anders was. Het is een verwerkingsproces, we zullen proberen te ontkennen dat dit echt een forse hobbel was in onze samenleving en persoonlijk leven maar uiteindelijk die gevoelens ook loslaten, misschien in actie komen en er iets mee doen, betekenis zoeken en uiteindelijk het allemaal een plek geven. 

Ik wil mijn eigen ervaringen en frustraties niet projecteren in algemeenheden maar hier weergeven wat ik me persoonlijk herinner. 

Toen de eerste berichten me bereikten, zag ik dat toch nog wel als Verweggistan, dergelijke dingen gebeuren hier niet, de video’s over de situatie in China raakten me niet zo erg. Dat was het nieuws, iedere dag gebeuren er vreselijke dingen overal in de wereld, waarom me druk maken over een uitbraak in Wuhan? Maar de stroom berichten hield aan en via Facebook kwamen er ook steeds meer foto’s filmpjes en onrustbarende signalen door, dat was daar in China geen normale ramp, er begon zich in mij een onrustig gevoel te ontwikkelen. Om me heen was er nog veel ontkenning, mensen gingen nog naar de wintersport, waarom zou je je druk maken, er was toch ook vogelgriep, SARS en Ebola geweest. Onze superieure westerse gezondheids-infrastructuur zou dat wel aankunnen. Toen ook de overheid begon in te zien dat het wel eens veel groter zou kunnen zijn dan een nare griepvariant begon ik me meer zorgen te maken; ik voelde de paniek groeien. Ik zat tenslotte met de restverschijnselen van een eerdere griep en ergerde me aan de blije feestvierders en carnavalsgangers.  

    1     

De angstige houding van de regering met haar medische experts en wat ik via sociale media en e-mails binnenkreeg viel echter niet meer te ontkennen en kwamen samen in een gevoel van onmacht, meer nog dan angst. Wat gebeurde er allemaal, uitbraken in Brabant, steeds meer waarschuwingen en dat dit echt een pandemie zou zijn, toen maatregelen, dit kon niet waar zijn, waarom kwam er niemand met oplossingen? De experts begonnen over elkaar heen te buitelen? Hadden ze dit niet voorspeld, het zat er aan te komen. Irritant vond ik dat, dat wijsneuzerige, ik heb het toch gezegd! Ik trok het me wel aan, ik wist eigenlijk wel, uit eigen ervaring, dat die Chinese griep heel wat meer schade kon berokkenen dan een weekje in bed. De ziekenhuizen begonnen vol te lopen, er gingen mensen dood. Maar dat was niet voor mij! Ik viel wel in de risicogroep maar was, voelde ik, beschermd doordat ik al SARS gehad had. Ik was er vast van overtuigd was, dit overkomt mij niet! Daarin stond ik niet alleen, om me heen waren veel mensen die bijna religieus geloofden dat Corona iets voor anderen was, niet voor ons. In het begin waren er ook geen slachtoffers die ik kende. Dat kwam pas in de tweede golf, toen kwam het veel dichterbij, mensen om me heen kregen Corona, er waren sterfte-gevallen in mijn netwerk. 

De ongerustheid slaat toe 

Toen de maatregelen echt beperkend werden, de straten leger en de afleiding van ergens gaan eten of winkelen wegvielen, begon ik me benauwd te voelen. Niet zozeer angst voor de ziekte en de gevolgen, meer een diep soort onbehagen. Ik ging veel naar een vriendin in Zutphen, die goed voor me zorgde en waar ik min of meer bij in isolatie zat maar als ik in Amsterdam was voor de post en zo voelde ik de angstige sfeer daar. Niet alleen ongezellig, vreemd stil en leeg maar bedreigend. Ik was blij weer weg te kunnen uit de stad. En die isolatie daar in een wat minder hectische omgeving, dat viel wel mee, ook niet ongezellig, de NetFlix verslaving begon in te kicken en als schrijver en journalist viel er genoeg te speuren en uit te vinden. Daar kon je dan ook weer over praten, met elkaar of die paar mensen die er over de vloer kwamen maar vooral ook via de sociale media. 


Ik heb veel contacten in de VS, ook met medische professionals en daar communiceerde ik veel mee, hele skype nachten. De hele verkiezings-gekte daar en de uitbarstingen van Trump hielden me natuurlijk ook bezig maar het viel me op, dat Corona er nog niet zo bedreigend werd gezien als hier. Ondertussen ontwikkelde ik m’n eigen visie over hoe angst en je darmflora (gut-biome) een rol spelen en zag ik aankomen, dat het in Amerika veel harder zou aankomen dan bij ons. Een ongezonde levensstijl, meer antibiotica in het voedsel, minder sociale zekerheid, grote groepen onder de armoedegrens, de spanningen over wie de president zou worden, dat zag er niet goed uit. Ik wist dat de darmflora van de gemiddelde Amerikaan behoorlijk was uitgeput en er daar waarschijnlijk veel meer slachtoffers zouden vallen. Mijn gesprekken met vrienden daar waren dan ook frustrerend, het zou wel loslopen dacht men daar. We kennen ondertussen de afloop. 

    2     

In Nederland begon ondertussen de hele situatie tot enerzijds slaafs en braaf schapengedrag en anderzijds tot weerstand, verzet, opstandigheid te leiden. De manier waarop door de overheid, de BOA’s en de politie maar ook in de zorg de veel te strikte en overdreven regels ook nog eens onmenselijk werden nageleefd en gehandhaafd, dat raakte veel mensen. Ook ik leefde mee met familie en vrienden, die alleen achter glas of helemaal geen contact mochten hebben met wie in een ziekenhuis of thuis zat. Maatregelen als de avond/nachtklok leken me zwaar overdreven en niks uithalen. Niet buiten mogen wandelen met een paar mensen, het leek me onzinnig. Ik keek naar de alternatieve TV-shows via internet, programma’s als Weltschmerz, Blckbx of mensen als Maurice de Hond, die vond ik soms wat egotripperig maar ook informatief en in zekere zin hard nodig. Niet omdat ze gelijk hadden maar omdat er evenwicht moest zijn in de informatie-voorziening. En je had weer wat om samen over te praten, na zo’n uitzending. 

Mondkapjes 

Er waren allerlei maatregelen en natuurlijk vond ik het jammer dat ik nergens meer naar toe kon gaan, uit eten, musea, festivals, maar ik had goede vrienden, m’n familie, het viel allemaal wel mee. Die mondkapjes vond ik vreselijk, gemaskerde mensen, ook op straat terwijl dat helemaal niet hoefde. Ik had, vanwege m’n benauwdheid wel een ontheffing in m’n zak en medicatie-doosjes. In het begin liep ik nog wel eens tegen nare BOA’s op, maar geleidelijk wenden we er aan. Ik wilde mensen niet onnodig irriteren of hun afkeuring voelen, dus deed ik braaf een mondkapje (wel steeds dezelfde, merkte ik na maanden) op, maar niet over m’n neus. In de rij voor de kassa of als er veel mensen bij elkaar stonden deed ik dat dan wel even goed. De hele tijd zo’n ding voor kon ik niet aan, dan werd ik duizelig. Later had ik zo’n plastic scherm, dat mocht officieel niet, maar niemand deed moeilijk. 

    3     

Van de avondklok had ik geen last, het leek me zwaar overdreven, maar ik ging toch niet uit en als ik gasten kreeg gingen we gewoon eerder eten. Ik heb wel wat gehamsterd toen die rellen even erg bedreigen overkwamen bij de invoering van de avondklok. 

Handenwassen was ook zoiets, m’n kleinkinderen braaf, met kapotte handjes. Achteraf geeft het RIVM toe dat het niks uitmaakte. 


Het kwam natuurlijk allemaal wel binnen. Aan de ene kant de persconferenties en de medische jaknikkers. Aan de andere kant een groeiend verzet en werkelijk een tsunami aan blogs, vlogs, filmpjes en documentaires van al dan niet deskundigen en al dan niet ‘fake’ of ongeloofwaardig. Die gingen in tegen wat de gevestigde orde me wilde doen geloven. Met feiten, grafieken, de ene viroloog met mooie titels en indrukwekkende posities na de andere, echte experts of juist paniekzaaiers, of toch niet? 


De verkiezingen begonnen hun schaduw vooruit te werpen, ik was daar zijdelings bij betrokken en er werden stellingen ingenomen. Een op zich aardig initiatief als die partij ‘Vrij en Sociaal Nederland’ ging daardoor onderuit. Het werd een protestpartij en ging stuk aan interne ruzie en egotripperij.  

Frustrerend want ik geloofde wel dat er iets moest gebeuren. Het hele politieke systeem was vastgelopen. Ik zat soms ook voor de TV te schelden op wat Rutte en De Jonge debiteerden. Nu deed ik niet zelf mee met de demonstraties en rellen maar volgde het via WhatsApp alsof ik erbij was. Ik werd kwaad op Halsema en de ME, was in direct contact met de koffiedrinkers en gele paraplu’s op het Museumplein maar dat wakkerde de frustratie alleen maar aan. Ik heb nog geprobeerd via de lokale Amsterdamse zender Salto wat te organiseren maar de lockdown maakte dat erg moeilijk. Dan ga je toch iets doen. Ik ging veel posten op sociale media (een deel daarvan belandde in dit boek) en ging bijvoorbeeld een verzameling aanleggen van spotprenten en foto’s van politiegeweld, de veteranen op het Museumplein, de demonstraties, het Malieveld slagveld. 


In het algemeen werd ik wel kwader. Ik hield me echt niet meer aan de regels en nodigde meer mensen uit dan mocht om te komen eten (en muziek te maken, in je huiskamer is live-muziek toch wel een bijzondere en vaak ontroerende ervaring). M’n woede over de hele situatie en dat zou best een manier kunnen zijn om m’n angst achter te verbergen, zette ik om in actie, in expressie, ik deed tenminste wat. Ik was nog steeds niet ziek geworden en na meer dan een jaar leek me dat ook verder onwaarschijnlijk. Ik was genoeg blootgesteld geweest aan de virusdeeltjes, blijkbaar was ik redelijk immuun. 

    4     

Kwaadheid is voor mij een signaal om in actie te komen en toen het idee voor dit boek opkwam, na contacten met onder meer Wybren van Haga, was dat ook een manier om iets te doen. Ik wil niet aan m’n kleinkinderen hoeven te vertellen dat opa alleen maar was weggekropen en in quarantaine was gegaan. 

Metanoia 

Corona heeft voor mij ook positieve kanten gehad, ik heb meer geleerd anders te denken, niet vanuit angst en wantrouwen, maar vanuit wat leonard Cohen zong: ‘There is a crack in eveything, that’s how the light gets in’. Dat omdenken leer je niet van de goede tijden maar juist als het mis gaat komen de goed dingen intenser aan., Ik ben dankbaar voor wat ik geleerd heb en mocht ervaren. Heftig, confronterend, maar ook een uitdaging om steeds weer een breder perspectief te zoeken. 

Ik heb veel gehuild, van woede en frustratie, maar ook omdat ik aangedaan was. Vrienden die muziek kwamen maken, me omhelsden en zo uitdrukten dat ze me echt waardeerden en voorbij de regels durfden te gaan, dat raakte me. Samen luisteren naar oude songs uit de 60-er jaren protest-tijd, samen koken en eten. Misschien ben ik gewoon een sentimentele oude man maar het deed me wat. Ik kreeg er een hobby bij, ging koken, kocht kruiden en kookboeken, wat een geschenk! 

De gesprekken, via de oude telefoon of social media, het kreeg meer diepgang en inhoud, werd intiemer, ik kreeg waardering voor de gedeelde intimiteit waarvoor privacy zo essentieel en nodig is. Delen, zonder voorwaarden, maar omdat je je dan beter voelt, Corona maakte dat meer voelbaar voor me. Buren die me hielpen m’n boodschappen naar de derde verdieping te tillen werden vrienden, dat is de winst van zo’n ellendige tijd. De wereld werd in zekere zin kleiner, maar intenser, meer bewust worden van de natuur, van aanraken, contact, van de geweldige kracht die mensen zo vaak verbergen maar nu naar buiten kwam. Spiritueel heb ik een paar stappen gemaakt, zoals beter accepteren wat is en daar de schoonheid van zien en toelaten. 

    5     

De herinneringen zullen me bijblijven. Die veteranen op het Museumplein, mensen die opkwamen en stand hielden voor het recht van anderen om te demonstreren, van mij mogen ze een standbeeld. 

Een van de mooie herinneringen is ook dat ik meehielp om geld in te zamelen voor een vriendin die in India gestrand was en liet weten dat de mensen daar verhongerden. Door haar besefte ik dat directe Corona-doden maar een klein deel uitmaken van de slachtoffers. Elders in de wereld gingen mensen dood van de honger, door de lockdowns en de ineenstorting van hun economie. Toen die kleinschalige maar heel directe actie aansloeg, voelde ik dat ik eindelijk wat praktisch had gedaan. Toen later de Indiase televisie haar actie in beeld bracht en ik alleen maar veel ‘Holanda’ kon verstaan was ik echt trots, we hadden een dorp echt geholpen. 


Alle ervaringen, de angsten, de kwaadheid, het gevoel meer verbonden te zijn met m’n vrienden en het universum, de rouw om wie er niet meer is, het is nog allemaal niet op z’n plek maar ik heb wel het gevoel dat de verwerking een eind op streek is. De onthullingen over wat er mis ging helpen een beetje, grimlachend lees ik de kranten met steeds meer onthullingen over inderdaad, fuckups. 


P.S. Lezers vroegen me,w at ik heb gedaan en nog doe aan mijn Long Corona klachten. Ik heb een aantal fysiotherapeutische oefeningen aangeleerd en doe die ook, ik moet wel. Verder schafte ik een tweedehands zuurstof-installatie aan. Ik merkte dat vooral stress slecht is. Ik probeerde allerlei alternatieve middelen. Het middel Ashwagandha reguleert de bijnieren (je emotie-oren) en helpt me daarbij maar dat kan heel persoonlijk zijn. Ook een raar blaasdingetje (Air Physio) hielp me beter te ademen en de benauwdheid iets aan te pakken. Ik probeerde zelfs kath (cath) bladeren uit Ethiopië en dat hielp behoorlijk, maar ik kan het niet meer krijgen; het is nu verboden. Ik denk dat middelen om op grote hoogte om de zuurstof-opname te verbeteren zoals ook coca bladeren in Peru en Rhodiola door Tibetanen misschien voor Long Corona iets kunnen zijn. Zoiets zou serieus onderzocht moeten worden. Verder kreeg ik via de dokter lage dosis Sildenafil (20mg) en dat hielp om weer op gang te komen. 

    6